Amsterdam is altijd een internationale stad geweest. En toeristen horen erbij, vinden ook veel Amsterdammers. Maar de schaal is veranderd, legt Pinkster uit, om verschillende redenen. Mensen hebben steeds meer te besteden en vluchten zijn goedkoper geworden, maar ook social media platforms als TikTok en Instagram zorgen ervoor dat bepaalde plekken wereldwijd bekend wordent. Daarnaast kwam in 2010 de grachtengordel van Amsterdam officieel op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

De toerist geeft meer geld uit dan de bewoner

De groei van toerisme heeft grote invloed op hoe de stad zich vormt, legt Pinkster uit: 'Bezoekers geven in een paar dagen in Amsterdam veel meer geld uit dan een gemiddelde bewoner. Op vakantie denk je toch al snel: “ik ben er nu toch, laat het geld dan ook maar rollen”. Er is dus meer te verdienen aan toeristen en daar speelt de bezoekerseconomie op in.'

En terwijl sommige ondernemers flink verdienen aan de toeristen, staan lokale voorzieningen onder druk. Bakkers, kleine specialistische winkels en huisartsenpraktijken worden steeds schaarser door de hoge huren in de binnenstad. Ook is het voor bewoners een uitdaging om culturele instellingen als bijvoorbeeld het Anne Frankhuis te bezoeken, omdat kaartjes via touroperators worden opgekocht. Daarnaast is de binnenstad ontzettend druk. Pinkster: ‘Dit soort ontwikkelingen zorgen er voor dat Amsterdammers die zelf niet in de binnenstad wonen, dit gebied steeds meer mijden. De binnenstad is ook het enige stadsdeel waar het aantal inwoners afneemt, terwijl de stad groeit met 10.000 bewoners per jaar.'

Amsterdam is anders dan Parijs

Ook andere grote Europese steden worstelen met grote toeristenaantallen. Toch zijn er verschillen met Amsterdam, vertelt Pinkster: 'Het centrum is heel compact. Die 22 miljoen bezoekers per jaar komen in een relatief kleine stad terecht met smalle straatjes en grachten. Er is gewoon te weinig ruimte om zulke aantallen te verwerken. Dat is in Parijs bijvoorbeeld heel anders, met haar brede boulevards. Dan kan de stad wel inzetten op “toeristen meer verspreiden over de stad”, maar uiteindelijk komen die toeristen toch naar de binnenstad voor de grachten.

Uitholling van de binnenstad komt door meer dan alleen toerisme

Pinkster ziet het massatoerisme niet als op zichzelf staand probleem. Het is verweven met allerlei andere vormen van internationalisering: ‘Er wonen bijvoorbeeld veel expats die door gunstige belastingregels meer huur kunnen betalen en daarmee de huizenprijzen opdrijven. Ook zijn er steeds meer internationale ketens die de hoge huren in het centrum wél kunnen betalen ten koste van de lokale winkels. En daarnaast zijn er grote bedrijven zoals AirBnB die profiteren van tijdelijke verhuur en ook de huizenprijzen opdrijven. Allemaal ontwikkelingen die de binnenstad voor bewoners minder aantrekkelijk of toegankelijk maken. Met andere woorden: de uitholling van de lokale functie van de binnenstad is een complex, maatschappelijk probleem dat onmogelijk volledig lokaal op te lossen lijkt.'

Wat doet de gemeente?

Het heeft even geduurd, maar de gemeente doet inmiddels haar best om de negatieve gevolgen van het toerisme te beperken. Toch heeft dat lang niet altijd het gewenste effect.  ‘Ze hebben bijvoorbeeld de bierfiets verboden, maar vaak weten slimme ondernemers dan wel weer een andere toeristische attractie te verzinnen die nog niet verboden is, maar óók overlast bezorgt. Zo moet de gemeente steeds achteraf bijsturen'.

Het late handelen van de gemeente is ook op andere vlakken te zien, weet Pinkster door haar onderzoek: 'De gemeente Amsterdam is minder proactief dan andere steden. Ondanks veel klachten van bewoners, heeft het vrij lang geduurd voor er bijvoorbeeld een hotelstop kwam, en de verhuur via AirBnB werd beperkt. Andere Europese steden, zoals in Italië, zijn actiever bezig met het beschermen van lokale functies, bijvoorbeeld door het opkopen van panden en het subsidiëren van kleine ondernemers.’

Toeristenbelasting

Een belangrijk argument vóór toerisme, is natuurlijk de inkomsten die het oplevert. Maar dat valt toch tegen: veel van de opbrengsten gaan naar internationale platforms als AirBnB en grote hotel- of winkelketens. Daar vloeit dus weinig van terug naar de stad. Wel heeft de gemeente in de afgelopen jaren de toeristenbelasting flink verhoogd. 'Ik hoop dat het geld dat dat gaat opleveren, bewuster wordt ingezet. Bijvoorbeeld via vastgoedfondsen en als ondersteuning van lokale voorzieningen.' 

Inclusiever toerisme

Inmiddels zijn er ook ondernemers die het anders aanpakken. 'Er zijn buurthotels die proberen iets voor de buurt te betekenen. Bijvoorbeeld door het aanbieden van wekelijkse goedkope maaltijden aan bewoners, of het creëren van werkgelegenheid voor specifieke groepen. Ook kunnen toeristen 'plasticvissen' in de grachten, waardoor ze bijdragen aan het verminderen van de vervuiling in de stad. Het is allemaal kleinschalig en dus eigenlijk een druppel op een gloeiende plaat, maar het zijn toch bouwstenen voor een inclusievere vorm van toerisme'.

Wat kunnen Amsterdammers zelf doen?

Veel Amsterdammers kijken naar de gemeente als het aankomt op toerisme, maar bewoners zelf kunnen ook hun steentje bijdragen, legt Pinkster uit. 'Blijf de binnenstad gebruiken als bewoner: ga naar de markt, de bibliotheek en doe er je dagelijkse boodschappen. Zo kunnen de winkels en voorzieningen die daar niet op toerisme varen, ook geopend blijven. En kies ook in andere stadsdelen voor lokale ondernemers om je geld aan uit te geven.'

Het Amsterdam van de toekomst

Ondanks maatregelen vanuit de gemeente, blijft het toerisme groeien. Hoe ziet de toekomst voor toeristisch Amsterdam eruit? 'Ik zeg altijd; de enige echt effectieve maatregel is Schiphol laten krimpen. Als dit zo doorzet, zal de binnenstad qua bewoners alleen maar verder leeglopen, en wordt het puur een soort toeristische façade. Ik hoop dat we een balans vinden, waarbij beleid zorgt dat toerisme wordt begrensd en zó wordt georganiseerd dat het de stad als leefomgeving van bewoners niet uitholt, maar versterkt.’