Mogen kleuterscholen die betaald worden met overheidsgeld kinderen weigeren omdat zij of hun ouders lhbtq+ zijn? Over die vraag buigt het Amerikaanse Hooggerechtshof zich in de zaak St. Mary Catholic Parish v. Roy.

De rechtszaak in het kort

In Colorado kunnen preschools, vergelijkbaar met de peuter- en kleuterklas in Nederland, geld van de staat krijgen voor onderwijs aan jonge kinderen. Daar geldt een voorwaarde voor: scholen mogen kinderen niet weigeren vanwege hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit, of die van hun ouders. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen met twee moeders of twee vaders, of om kinderen die transgender zijn.

Een katholieke scholenorganisatie is het niet eens met die voorwaarde. Volgens de organisatie beperkt de regel haar vrijheid om volgens haar geloof te handelen.

‘Dit was de laatste keer dat wij hierover gemaild hebben’

Henny Bos schreef samen met de Amerikaanse psycholoog Ilan Meyer en juridische deskundigen een amicus curiae-brief. Dat is een brief waarin deskundigen het hof extra informatie geven. Zij zijn zelf geen partij in de rechtszaak. Hun boodschap is helder: voorkom discriminatie van kinderen en ouders vanuit de overheid.

Bos’ betrokkenheid begon met een kort mailtje van dr. Ilan Meyer. Ze kent de Amerikaanse psycholoog al sinds het begin van haar loopbaan. Meyer werd een belangrijke academische collega van Bos; ze bleven elkaar ontmoeten op congressen en werkten onder meer samen tijdens Bos’ periode bij de University of California.

Meyer vroeg of ze snel kon bellen. Het ging over het Hooggerechtshof, schreef hij. Aan de telefoon vertelde hij over de rechtszaak en de mogelijkheid om een brief in te dienen. Bos zei meteen ja. Meyer reageerde: ‘Dan was dit ook meteen de laatste keer dat wij hierover gemaild hebben’. Hij wilde geen risico nemen, omdat e-mails van Amerikaanse universiteiten kunnen worden opgevraagd door de overheid. Persoonlijke of politieke opmerkingen in die mails zouden twijfel kunnen oproepen over hun werk als onderzoekers, legt Bos uit.

Steun aan staat Colorado

Bos en Meyer werkten via online gesprekken verder aan de brief. Zij steunen de staat Colorado: scholen die meedoen aan het programma en daarvoor overheidsgeld krijgen, mogen kinderen en gezinnen niet uitsluiten.

Volgens Bos gaat de schade van discriminatie verder dan niet naar een bepaalde school kunnen gaan. ‘Alleen al het idee dat een school met overheidsgeld jouw gezin mag weigeren, kan stress veroorzaken. Mensen kunnen daardoor het gevoel krijgen dat zij er niet bij horen’.

Minority stress-model

De brief gebruikt het minority stress-model, dat Meyer ontwikkelde. Dit model legt uit hoe discriminatie en negatieve reacties invloed kunnen hebben op de mentale gezondheid van mensen uit seksuele en genderminderheden.

‘Seksuele en genderminderheden kunnen te maken krijgen met beledigingen, kleinerende grappen of andere kwetsende reacties’, vertelt Bos. ‘Door discriminatie vanuit de overheid kunnen zij ook verwachten dat anderen negatief reageren, waardoor zij hun identiteit of gezinssituatie eerder verbergen. Discriminatie kan er bovendien toe leiden dat zij negatief over zichzelf gaan denken’.

Bij lhbtq+-gezinnen kan die spanning ook invloed hebben op de kinderen. Ouders die zich onveilig of buitengesloten voelen, kunnen hun stress onbewust aan hun kinderen doorgeven. De zaak gaat volgens Bos daarom niet alleen over toegang tot één school. Het gaat ook over de boodschap die de overheid geeft: zijn alle gezinnen gelijkwaardig?

Taboe op diversiteit

Eerst wilden Bos en Meyer een ander argument gebruiken. Bos verwijst naar onderzoek waaruit blijkt dat kinderen van lhbtq+-ouders beter kunnen omgaan met verschillen dan kinderen van heteroseksuele ouders. Ook kunnen zij zich volgens dat onderzoek beter verplaatsen in mensen die anders denken.

Bos vult aan: ‘Kortom, kinderen van lhbtq+-ouders kunnen beter omgaan met diversiteit. Maar Meyer gaf direct aan: “Diversiteit, dat woord moeten we niet gebruiken. Dan slaat iedereen hier meteen op tilt.”

Elk feit zorgvuldig controleren

Bij het schrijven van de brief was grote zorgvuldigheid nodig. Bos en Meyer kregen hulp van juridische deskundigen en data-analisten van het Williams Institute van de University of California. Ook controleerden twee onafhankelijke advocaten alle feiten. Bos legt uit waarom: ‘Elke onjuiste bewering of formulering kan in een rechtszaak worden aangevochten’.

Niet meer naar de Verenigde Staten

Over het meeschrijven aan de brief twijfelde Bos geen moment. Toch heeft de brief voor haar persoonlijk grote gevolgen. Jarenlang ging ze naar wetenschappelijke congressen in de Verenigde Staten. Vaak combineerde ze die reizen met een vakantie met haar moeder. Vanwege de politieke situatie besloot ze vorig jaar voor het eerst niet te gaan.

‘Ik voelde me niet prettig in een land waar iemand aan de macht is die zo negatief denkt over seksuele en genderminderheden. Ook was ik bang dat mijn onderzoek bij de grens tot problemen zou leiden. Na deze brief kan ik reizen naar de VS helemaal vergeten’.

Haar ‘onderzoeksfamilie’ missen

Veel collega’s met wie Bos al jaren samenwerkt, wonen in de Verenigde Staten. Dat maakt haar besluit extra moeilijk. ‘Samen proberen we met wetenschappelijk onderzoek het leven van mensen te verbeteren. Hoewel ik nog heel veel online contact met “onderzoeksfamilie” daar heb, voelt het toch een beetje alsof ik ze nu in de steek laat’, geeft Bos aan. Juist collega’s zoals Meyer raden haar af om te komen. Volgens hen is een reis voor haar te gevaarlijk.

Situatie in Nederland

Nederland kent een ander systeem voor de financiering van scholen. Toch ziet Bos dat ontwikkelingen in de Verenigde Staten invloed hebben op Nederland. Zo verscheen er onlangs nog een onderzoek waaruit blijkt dat Nederlandse jongeren de laatste jaren veel negatiever zijn gaan denken over homoseksualiteit.

‘Veel ontwikkelingen die in de VS zie je ook terug in onze Nederlandse samenleving. Het uitgangspunt dat mensen niet op grond van hun identiteit mogen worden uitgesloten, is hier belangrijk. Maar dat betekent niet dat discriminatie in de praktijk niet voorkomt’, legt Bos uit.

Wat gebeurt er nu?

De brief is ingediend bij het Hooggerechtshof. Het hof ontvangt ook stukken van de betrokken partijen en andere deskundigen. De behandeling van de zaak staat gepland op 4 november. De uitspraak volgt later.

Wat Bos denkt dat het hof beslist? ‘Aan de ene kant zitten er veel oude witte Republikeinen in het Hooggerechtshof. Die zullen misschien anders naar deze kwestie kijken. Aan de andere kant heeft de staat Colorado gewoon een heel sterk punt’, beargumenteert Bos. ‘Scholen moeten vrij zijn om deel te nemen aan het voorschoolse programma. Maar wie publieke financiering ontvangt, mag kinderen en gezinnen niet weigeren vanwege hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit’.

Principiële strijd

De zaak laat zien hoe snel een conflict over religieuze vrijheid, publieke financiering en gelijke toegang tot onderwijs kan uitgroeien tot een juridische strijd. ‘Het gaat om een principieel iets’, sluit Bos af. ‘Dat er vanuit de overheid niet gediscrimineerd wordt.’