ASML groeide uit tot het meest waardevolle bedrijf van Europa en speelt inmiddels een sleutelrol in de wereldwijde chipindustrie. In het nieuwe boek Lessons Learned from ASML beschrijven Mohammad N. Nasiri en Susanne van der Velden hoe het bedrijf die positie wist te bereiken.

De auteurs presenteerden hun boek in het Mikrocentrum in Veldhoven, vlak bij het hoofdkantoor van ASML. Bijna honderd belangstellenden kwamen naar de bijeenkomst, waar onderzoekers, managers, oud-ASML’ers, ondernemers en innovatie-experts spraken over de vraag wat anderen van ASML kunnen leren.

Van underdog naar wereldspeler

Toen Van der Velden en Nasiri aan hun onderzoek begonnen, konden zij niet voorzien hoe belangrijk ASML zou worden op het wereldtoneel. Het bedrijf maakt machines voor de productie van Halfgeleiderchips. Deze geavanceerde chips zijn inmiddels onmisbaar en vormen een belangrijk onderdeel in de geopolitieke concurrentie tussen Europa, de Verenigde Staten en China.

Voor hun boek deden Van der Velden en Nasiri ruim tien jaar onderzoek. Ze hielden uitgebreide interviews en raadpleegden diverse historische bronnen. In Lessons Learned from ASML reconstrueren ze hoe ASML zich ontwikkelde van een relatief onbekende speler tot een wereldleider in de hightechindustrie.

Het boek gaat vooral over de strategische keuzes achter dat succes. Waarin investeerde ASML? Hoe werkte het bedrijf samen met klanten, leveranciers en partners? En hoe bleef ASML koers houden in periodes van crisis, technologische onzekerheid en felle concurrentie?

Geen blauwdruk, wel een leercasus

Volgens de auteurs laat ASML zien dat technologische doorbraken alleen niet genoeg zijn. Succesvolle innovatie vraagt ook om langdurige investeringen, scherpe keuzes en een cultuur waarin samenwerking centraal staat.

‘De wereld heeft innovatieve oplossingen nodig voor complexe problemen. ASML is geen blauwdruk om te kopiëren, maar wel een voorbeeld en leercasus voor bedrijven die vanuit Europa willen uitgroeien tot wereldwijde koploper’, zei Van der Velden tijdens de boekpresentatie.

Daarmee is het boek niet alleen relevant voor de halfgeleiderindustrie. Ook ondernemers, bestuurders, managers en beleidsmakers kunnen er lessen uit trekken, stellen de auteurs.

Vier lessen uit ASML

Nasiri lichtte tijdens de boekpresentatie toe dat uit dat hij en Van der Velden vier centrale vragen formuleerden om het opmerkelijke succes van ASML beter te begrijpen. De eerste vraag ging over hoe ASML omging met de technologische en zakelijke uitdagingen bij de keuze voor de volgende generatie lithografietechnologie. De tweede verbreedde het perspectief naar het bredere ecosysteem rond halfgeleiders en onderzocht hoe ASML samenwerkte met kennisinstellingen, leveranciers, chipproducenten en beleidsmakers. De derde vraag ging over hoe een relatief jong bedrijf de capaciteiten ontwikkelde om goede strategische beslissingen te nemen en een constructieve rol te spelen binnen de industrie. De vierde vraag kwam voort uit gesprekken met geïnterviewden, die herhaaldelijk wezen op de rol van ‘geluk’. Dat bracht de auteurs ertoe te onderzoeken hoe ASML zowel mee- als tegenvallers wist om te zetten in kansen op succes.

Van der Velden richtte zich op de derde vraag — wat ASML nu echt ASML maakt — en benoemde vier principes die centraal staan in de aanpak van het bedrijf:

1. Het versterken van het concurrentievoordeel van klanten
2. Voortdurend investeren in onderzoek en ontwikkeling
3. Inhoudelijke discussies voeren op basis van feiten en bewijs
4. Focussen op wat het bedrijf het beste kan

De eerste twee principes laten zien hoe ASML zich voor de lange termijn committeert aan technologie en innovatie. Het bedrijf ontwikkelde onderscheidende technologieën voor zijn klanten en bleef fors investeren in onderzoek en ontwikkeling, ook wanneer de toekomst zeer onzeker was.

Het derde principe gaat over het stimuleren van een open dialoog op basis van bewijs. Bij ASML worden ideeën beoordeeld op hun merites, niet op hiërarchie. ‘Ook als je als engineer met je leidinggevende in discussie gaat, maakt dat niet uit. ASML heeft een leercultuur die erop gericht is de beste ideeën voor klanten naar boven te halen’, legde Van der Velden uit.

Het vierde principe draait om focus: blink uit in wat je het beste kunt en werk voor de rest samen met partners. Die filosofie vormde ASML vanaf het begin. Het bedrijf werd in 1984 opgericht als afsplitsing van Philips en bouwde vanaf het allereerste begin aan een uitgebreid netwerk van partners en leveranciers.

Samenwerken en vertrouwen

Tijdens de boekpresentatie onderstreepten ook oud-ASML’ers en innovatie-experts het belang van samenwerking. Frits van Hout, ASML’er van het eerste uur en voormalig strategisch directeur, ging daarover in gesprek met Tom van der Horst, business directeur strategie voor industrie en innovatie bij TNO, en Albert Maas, oprichter en CEO van scale-up Avular. Samen bespraken zij onder meer hoe Nederland innovatie sterker kan organiseren. Daarbij kwam ook de rol van investeringen aan bod, bijvoorbeeld de vraag hoe pensioengeld kan bijdragen aan innovatie en Nederlandse startups.

Gerard Kleisterlee, oud-bestuursvoorzitter van Philips, verwoordde vanuit de zaal een belangrijke les uit de geschiedenis van ASML: ‘Het motto van ASML is altijd geweest dat als er een ander is die het beter kan, en die geen concurrent is, je die het laat doen.’ Volgens Van Hout vraagt die houding om vertrouwen. ‘Je moet het samen doen en het durven om zaken aan anderen over te laten.’

Over de Auteurs

Dr M.N. (Mohammad) Nasiri is assistent professor aan de Amsterdam Business School van de UvA en doet daar andere onderzoek naar Innovation & Technology Ecosystems. Susanne van der Velden is freelance consultant en promoveerde vorig jaar met het proefschrift Wavelengths: Unravelling the Innovative DNA of ASML.

Het boek Lessons learned from ASML is te verkrijgen bij Uitgeverij Lannoo.