Veenstra, die vorig jaar cum laude promoveerde op zijn proefschrift, werd voor zijn werk eerder al onderscheiden met de 'Dissertation Award in Statistical and Nonlinear Physics' van de American Physical Society. Hij verrichtte zijn onderzoek aan het Institute of Physics van de UvA, onder begeleiding van Corentin Coulais en Jasper van Wezel.

De grens tussen materiaal en machine laten vervagen

In zijn proefschrift richt Veenstra zich op de vraag hoe geconstrueerde materialen zo ontworpen kunnen worden dat ze zich gedragen als levende systemen. In tegenstelling tot robots, die afhankelijk zijn van gecentraliseerde besturing en voorgeprogrammeerde commando's, vertonen levende systemen robuust en adaptief gedrag als gevolg van verspreide, energie-gebruikende interacties – denk aan reflexen in het lichaam of de collectieve waarneming van cellen. Geïnspireerd door dit principe onderzoekt Veenstra's proefschrift hoe het inbedden van niet-reciproke interacties in mechanische metamaterialen deze verandert in actieve vaste stoffen die in staat zijn tot unidirectionele golven, adaptieve voortbeweging en cyclische vormveranderingen. Met behulp van experimenten, grootschalige simulaties en continuümmodellering identificeerde hij hoe activiteit, geometrie, niet-lineariteiten en randvoorwaarden op elkaar inwerken en aanleiding geven tot nieuwe dynamische regimes die levensecht gedrag mogelijk maken. Het resultaat is een raamwerk voor het ontwerpen van metamaterialen die bewegen, zich aanpassen en zichzelf organiseren, waardoor uiteindelijk de grens tussen materiaal en machine vervaagt.

De jury, onder voorzitterschap van Maria Antonietta Loi, hoogleraar fotofysica en opto-elektronica aan de Rijksuniversiteit Groningen, ziet in het proefschrift een uitzonderlijke combinatie van originaliteit, wetenschappelijke diepgang, creativiteit en impact. ‘Wat vooral indruk maakt’, aldus het juryrapport, ‘is de manier waarop theorie en experiment elkaar versterken en leiden tot fundamenteel nieuwe inzichten in een jong en snel groeiend onderzoeksgebied.’ Daarmee legt het proefschrift, vindt de jury, ook een stevig fundament voor toekomstig onderzoek. Bovendien biedt het, hoewel fundamenteel van aard, praktische toepassingen op verschillende gebieden, van robotica tot biomedische wetenschappen.

Christiaan Huygens Wetenschapsprijs

De Christiaan Huygens Wetenschapsprijs bekroont een jonge onderzoeker die in een proefschrift een innovatieve bijdrage heeft geleverd aan de ruimtewetenschappen, wiskunde of natuurkunde. De prijs wordt sinds 1998 jaarlijks uitgereikt. In 2026 staat de natuurkunde centraal.

Naast de prijs voor Veenstra waren er dit jaar ook twee eervolle vermeldingen, voor Jesse Slim (TU Eindhoven) en Kian van der Enden (TU Delft). De Stichting Christiaan Huygensprijs organiseert de prijsuitreiking, die mede mogelijk wordt gemaakt door Shell en Besi, sponsors die aantoonbare affiniteit hebben met de betreffende wetenschapsgebieden. De jury wordt jaarlijks samengesteld en ondersteund door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).