AIFORIA (Artificial Intelligence for Fundamental Physics: Open Roadmapping and Inclusive Actions) is officieel van start gegaan op 1 november 2026 en het programma loopt tot 2030. Het netwerk bestrijkt de deeltjesfysica, astrodeeltjesfysica, kernfysica, zwaartekrachtfysica en kosmologie. AI maakt in deze vakgebieden inmiddels deel uit van het dagelijks onderzoek. Zo helpt AI bij het selecteren van zeldzame botsingen in de Large Hadron Collider, het opsporen van signalen van zwaartekrachtgolven in ruisrijke detectordata, en het vergelijken van simulaties van het universum met waarnemingen van telescopen. Toekomstige faciliteiten, zoals de Einstein Telescope, de ruimtemissie LISA en de Square Kilometre Array, zullen nog veel grotere hoeveelheden data genereren. Toch ontwikkelt elk vakgebied grotendeels zijn eigen methoden en instrumenten, en blijft een centrale vraag onbeantwoord: wanneer kunnen we vertrouwen op de resultaten van AI? De natuurkunde heeft behoefte aan methoden die aangeven hoe betrouwbaar de uitkomsten zijn en die rekening houden met bekende natuurkundige wetten.

De European Coalition for AI in Fundamental Physics (EuCAIF) is een bottom-up gemeenschap van onderzoekers die door Weniger mede is opgericht en die inmiddels fungeert als referentiepunt voor AI in de fundamentele natuurkunde in Europa. Het COST-netwerk biedt de coalitie de middelen om elkaar te ontmoeten, trainingen te volgen en internationaal samen te werken. Weniger is voorzitter van dit initiatief, met Verena Kain (CERN) als vicevoorzitter. Samen met de leiders van de werkgroepen beschikt het kernteam over expertise op uiteenlopende gebieden: deeltjesbotsingsfysica en real-time AI bij LHC-experimenten, versnelleroperaties, roosterveldentheorie, kosmologie, gammastralingsastronomie, onderzoek naar donkere materie en zwaartekrachtgolven.

Drie werkgroepen

De drie werkgroepen zijn georganiseerd rond de thema's methoden, omgeving, en visie & opleiding. De eerste werkgroep onderzoekt welke AI-methoden het meest effectief zijn voor wetenschappelijke ontdekkingen, waarbij gebruik wordt gemaakt van standaardtestproblemen om ze op een eerlijke manier met elkaar te vergelijken. De tweede werkgroep richt zich op de omgeving waarin deze methoden worden toegepast: gedeelde software, data en rekenkracht, evenals 'agentische' AI-systemen die zelfstandig onderdelen van het onderzoeksproces kunnen uitvoeren. De derde werkgroep ontwikkelt, in samenwerking met EuCAIF, een gezamenlijke Europese visie op AI in de fundamentele natuurkunde voor de komende jaren, en leidt de volgende generatie onderzoekers op via PhD-scholen.

De groepen komen begin 2027 bijeen voor een gezamenlijke kick-off, en de eerste PhD-school staat gepland voor de zomer van 2027. Jonge onderzoekers en wetenschappers uit landen die minder goed vertegenwoordigd zijn in het Europese onderzoek, krijgen extra ondersteuning.

“AI-systemen beginnen zelfstandig onderdelen van het onderzoeksproces uit te voeren, en een groot deel van die ontwikkeling vindt buiten Europa plaats”, zegt Weniger. “Niemand kan voorspellen waar we over vijf jaar staan, maar als gemeenschap kunnen we – vanuit de basis – afspraken maken over wat we goed willen aanpakken.”

Deelnemen

AIFORIA ondersteunt netwerken, hackathons, PhD-scholen en korte onderzoeksuitwisselingen. Onderzoekers en innovators uit de academische wereld en het bedrijfsleven kunnen op elk gewenst moment deelnemen. Geïnteresseerden kunnen een gratis e-COST-account aanmaken en zich via de pagina van het initiatief op de COST-website aanmelden voor een of meer werkgroepen. Meer informatie is de komende weken te vinden op aiforia.eucaif.org.