Door klimaatverandering staan de Europese zorgsystemen onder toenemende druk. Hittegolven, overstromingen, bosbranden en luchtverontreiniging vergroten de zorgvraag en kunnen tegelijkertijd de zorgverlening en infrastructuur verstoren. Tegelijkertijd draagt de zorgsector zelf substantieel bij aan milieubelasting en is deze verantwoordelijk voor circa 5% van de uitstoot van broeikasgassen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: zorgsystemen dragen bij aan klimaatverandering én worden erdoor geraakt.

Dionne: ‘GOV4CARE was een kans die ik niet voorbij kon laten gaan. Het was de eerste keer dat ik in een Europese onderzoeksprioriteit zo expliciet de combinatie zag van ecologische duurzaamheid en klimaatbestendigheid op het niveau van het zorgsysteem, gekoppeld aan de ambitie om niet alleen te meten, maar die kennis ook daadwerkelijk te gebruiken om zorgsystemen te verbeteren. Alle binnen dit project opgedane kennis wordt vertaald naar praktische beslisondersteuning en instrumenten om die kennis toe te passen.’

Duurzaamheid en klimaatbestendigheid kunnen volgens haar niet als afzonderlijke doelen worden behandeld, omdat maatregelen op deze terreinen gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit, toegankelijkheid, gelijkheid, kosten en andere doelen van het zorgsysteem. Dionne: ‘Daarom worden in GOV4CARE duurzaamheid en klimaatbestendigheid integraal meegenomen in de sturing van zorgsystemen: hoe meten we prestaties, waar en waarom verschillen landen, welke mitigatie-, adaptatie- en preparedness-strategieën werken daadwerkelijk, wat kosten ze en onder welke omstandigheden kunnen ze worden geïmplementeerd en opgeschaald?’

GOV4CARE gaat met ingang van 1 januari 2027 in 31 Europese landen (EU27 + Noorwegen, VK, Zwitserland en IJsland) een meetinstrument ontwikkelen en gegevens verzamelen om de duurzaamheid en klimaatbestendigheid van zorgsystemen te meten en vergelijken. Daarnaast brengt het project reeds gebruikte mitigatie-, adaptatie- en preparedness-strategieën in kaart, onderzoekt het welke daarvan effectief zijn en worden veelbelovende strategieën vervolgens geprioriteerd en onderozcht op hun implementatie en opschaalbaarheid. Dionne coördineert het onderzoek namens het Amsterdam UMC en klimaatinstituut SEVEN, in nauwe samenwerking met Óscar Brito Fernandes en Niek Sperna Weiland.

Voorbeelden van strategieën die GOV4CARE in de praktijk gaat onderzoeken zijn duurzame voeding in zorginstellingen, duurzame inkoop op basis van levenscycluscriteria, digital-first-zorg, substitutie naar zorg thuis, hitte-gezondheidsplannen en vroegtijdige waarschuwingssysyemen, klimaatbestendige infrastructuur en zorgcontinuïteit, en de voorbereiding van eerstelijns-, thuis-, community-, en langdurige zorg op klimaatgerelateerde risico's.

Om dat te kunnen doen is een groot, internationaal consortium samengesteld, waarin expertise op het gebied van gezondheidszorgsystemen en governance wordt gecombineerd met onder andere klimaatwetenschappen, milieuwetenschappen, public health, implementatiewetenschappen en modelleringskennis. Ook ministeries, nationale publieke gezondheidsinstituten, zorgorganisaties en internationale en Europese netwerken zijn erbij betrokken. Dionne: ‘Die combinatie is belangrijk, omdat we niet alleen nieuwe kennis willen ontwikkelen, maar die kennis ook samen met de partijen die zorgsystemen sturen en organiseren willen vertalen naar de praktijk.’

Dionne: ‘In mijn onderzoek houd ik me al lange tijd bezig met de vraag hoe we de prestaties van zorgsystemen kunnen meten en vergelijken, en vooral hoe we die informatie kunnen gebruiken om beleid en besluitvorming te verbeteren. Hoe kunnen we in onze gezondheidszorgsystemen een beter evenwicht vinden tussen mensen, betaalbaarheid en de grenzen van de planeet?’

Ze legt uit dat ecologische duurzaamheid en klimaatbestendigheid nog onvoldoende onderdeel zijn van de manier waarop we zorgsystemen beoordelen en besturen, en dat dit een belangrijke aanleiding is voor het opzetten van GOV4CARE. Dionne: ‘We meten en vergelijken bijvoorbeeld systematisch kwaliteit, toegankelijkheid, betaalbaarheid en efficiëntie, maar veel minder de ecologische impact van de zorg en de mate waarin zorgsystemen voorbereid en bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Terwijl juist wat we meten uiteindelijk ook bepaalt waar beleidsmakers en bestuurders op kunnen sturen.’