Deelname aan de democratie is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Eerder onderzoek van het SCP wijst op zorgen over democratische waarden en polarisatie. Onderzoek van het Rathenau Instituut laat daarnaast zien dat er een groep burgers is die maar in een beperkte mate vertrouwen heeft in hun politieke kennis, ook als zij die kennis wel hebben. Dat blijkt met name bij jongeren met een beroepsgerichte studieachtergrond. Hierdoor nemen zij in vergelijking met meer academisch geschoolde burgers/jongeren niet in gelijke mate deel aan de democratie, wat het principe van gelijke inspraak in de democratie kan ondermijnen.

Zorgen over kwaliteit

Scholen worstelen met het goed kunnen implementeren van democratie en burgerschap in het onderwijs. De onderwijsinspectie constateerde dat 62% van de middelbare scholen tekort schoot in de uitvoering van burgerschapsonderwijs. Soortgelijke zorgen zijn er volgens de inspectie over de kwaliteit van burgerschapsonderwijs op het mbo. Er is bovendien nog weinig inzicht in hoe docenten en studenten verschillende lesmethoden over democratie ervaren en welke effectief zijn. Tegen deze achtergrond onderzocht Teegelbeckers hoe verschillende lesmethoden in het mbo door docenten en studenten worden ervaren en welke daadwerkelijk effectief zijn.

Simulaties effectiever

Uit het onderzoek blijkt dat zowel uitleggen als ervaring effectief kunnen zijn en dat mbo-studenten beide manieren van lesgeven als positief ervaren. Bijvoorbeeld omdat democratie concreter wordt via uitleg of door dit zelf te ervaren. ‘Studenten vinden het ook leerzaam om zich in te leven in een bepaalde rol, bijvoorbeeld van een persoon die links of rechts is, en samen – op een democratische manier – vanuit die verschillende opvattingen na te denken over oplossingen voor lastige vraagstukken’, vertelt Teegelbeckers. ‘Daarnaast zien ze het als leerzaam om kritisch na te denken over de verschillende manieren waarop democratie kan worden ingericht.’

Uit het onderzoek blijkt verder dat met name simulaties, waarbij studenten democratie ervaren, effectiever kunnen zijn dan enkel uitleg geven. ‘Door simulaties lijken studenten meer kennis te hebben over politiek/democratie, meer zelfvertrouwen om democratie te begrijpen en erover in gesprek te gaan. Ook staan ze meer open voor andere opvattingen en samenwerking tussen verschillende groepen en wijzen ze het idee af dat één groep in de samenleving de baas moet zijn.’

Meer zelfvertrouwen en minder polarisatie

De ontwikkelde manieren van lesgeven kunnen mogelijk polarisatie tegengaan en burgers laten zien dat verschillende opvattingen nu eenmaal bij een democratie horen. Teegelbeckers: ‘Ze zien en ervaren dat democratie niet absoluut is en dat er verschillende vormen mogelijk zijn met elk hun voor- en nadelen. Tevens kunnen ze eraan bijdragen dat jongeren meer vertrouwen krijgen in hun eigen kennis en gespreksvaardigheden omtrent democratie.’

Om dit te implementeren op scholen kunnen docenten getraind worden in deze manier van lesgeven, bijvoorbeeld via de lerarenopleiding en via leergangen die nu lopen in verband met nieuwe kwalificatie-eisen burgerschap mbo.