Klimaatverandering en klimaatadaptatie raken ook de financiële wereld, omdat risico’s toenemen. Goede, realistische risicomodellen zijn voor verzekeraars onmisbaar om overstromingsrisico's op waarde te schatten en bij te dragen aan effectieve en betaalbare klimaatadaptatie. De overstromingen in Limburg (België en Duitsland) door extreme neerslag in 2021 maakten duidelijk dat hele extreme gebeurtenissen wel degelijk kunnen voorkomen. Ook de Deltacommissaris pleit voor meer investeringen in het waterbeheer.

Niet alleen neerslag kan leiden tot schade. Overstromingen door dijkdoorbraken leiden nog tot veel meer schade. Een belangrijke vraag is hoeveel woningen en bedrijven nu, en in de toekomst, tegelijkertijd worden getroffen bij dijkdoorbraken of extreme neerslag, wat de kans hierop is en tot welke schade dat leidt.

Overschatting van het risico moeten we niet willen

‘Bij het inschatten van het risico op grootschalige overstromingen na een dijkdoorbraak is het belangrijk welke gegevens je gebruikt en hoe je deze combineert’, zegt FIRM-director Bas Kolen, bijzonder hoogleraar Enterprise Risk Management aan de UvA en wetenschappelijk directeur van adviesbureau HKV lijn in water. ‘Op basis van publiek beschikbare kaarten en schattingen kan het overstromingsrisico van dijkdoorbraken in Nederland wel tien keer te hoog worden ingeschat, omdat vooral de kans te hoog wordt ingeschat. Hierdoor schatten we de risico’s en correlaties dat er meerdere gebouwen tegelijk overstromen, te hoog in. Dit kan weer kan leiden tot te hoge premies en renteopslagen. Je mag niet zomaar alles bij elkaar optellen; je moet rekening houden met correlaties.’

‘Er blijft altijd onzekerheid’, benadrukt Kolen. ‘We hebben het over zeldzame, extreme gebeurtenissen die zich nog niet in deze vorm hebben voorgedaan. Maar door beter rekening te houden met de samenhang tussen dijkdoorbraken, noodmaatregelen en de echte sterkte van waterkeringen, krijgen we een realistischer beeld.’ FIRM wil de financiële sector helpen om deze risico’s beter door te rekenen, zodat premies, kapitaalbuffers en investeringen aansluiten bij het werkelijke risico – en niet onnodig hoog of te laag uitvallen.

Van wijk tot regio

Ook bij wateroverlast door extreme neerslag zijn er nog belangrijke kennisvragen. Kolen: ‘Van extreme neerslag weten we redelijk goed hoe groot de kans is dat op één plek een bepaalde hoeveelheid regen valt. Maar wat we niet zo goed weten is hoe groot het gebied is waar die bui neerkomt en schade veroorzaakt. Valt dezelfde hoeveelheid regen in één wijk, of in een hele regio? Die ruimtelijke omvang bepaalt mede hoeveel schade er in een gemiddeld of extreem jaar kan ontstaan – en is dus cruciaal om het financiële risico goed in te schatten.

Ook is er veel discussie over hoeveel schade er nu optreedt bij neerslag. Er zijn aanwijzingen dat we deze schade aan gebouwen te laag inschatten. Deze kennis is van belang om ook te onderzoeken te kijken wat de mogelijkheden zijn om slimmer terug te bouwen.’ De onderzoekers van FIRM gaan daarom ook nieuwe schadegegevens verzamelen, om de gevolgen van verschillende vormen van wateroverlast nauwkeuriger te kunnen inschatten.

Tjeerd Bosklopper, CEO Netherlands Non-life, Banking & Technology en Bestuurslid NN Group: ‘Bij klimaatverandering kunnen we niet langer uitsluitend vertrouwen op historische data. Willen we Nederland en Europa verzekerbaar houden, dan moeten we vanuit diverse gremia samen investeren in vooruitkijken, preventie en grensoverschrijdende samenwerking.’

Doorwerking in de economie

Naast het ontwikkelen van betere modellen onderzoeken Kolen en zijn FIRM-collega’s hoe klimaatadaptatie kan doorwerken in de economie. Wat betekenen keuzes in verschillende lange-termijndenkrichtingen zoals bijvoorbeeld uitgewerkt in het Kennisprogramma Zeespiegelstijging (van blijven beschermen en ruimtelijke sturing tot en met terugtrekken) voor het verdienvermogen van Nederland door financiële consequenties rondom verzekeringen en investeringen? Onder welke klimaatomstandigheden gaat de financiële sector daadwerkelijk invloed hebben op de inrichting en economische ontwikkeling? FIRM onderzoekt daarbij welke rol verzekeraars kunnen spelen in het voorkómen en beperken van schade, bijvoorbeeld met waarschuwingen en door herstel na schade slimmer aan te pakken (building back better). Betrouwbare risico-informatie draagt bij aan financiële stabiliteit, het investeringsklimaat en de kredietwaardigheid van Nederland.