Voedselomgeving in 77% onderzochte buurten ongezonder

De voedselomgeving in 10 onderzochte Nederlandse gemeenten is overwegend ongezond en is tussen 2014 en 2024 in veel buurten verder verslechterd. Dat blijkt uit de nieuwe Voedseldrukmonitor, ontwikkeld door onderzoekers van Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam. De onderzoekers brachten de voedselomgeving in alle buurten van Almere, Amsterdam, Breda, Den Haag, ’s-Hertogenbosch, Groningen, Leiden, Rotterdam, Utrecht en Tilburg in kaart.

De onderzoekers vergelijken de situatie in 2024 met die van 2014. Daaruit blijkt dat de voedselomgeving in 77% van de onderzochte buurten in 10 jaar tijd ongezonder is geworden. Ook rondom scholen is het aanbod vaak ongezond: 93,6% van de middelbare scholen en mbo-scholen in deze gemeenten bevindt zich in een omgeving met veel verkooppunten van ongezond voedsel.

Wat is een vervuilde voedselomgeving?

Een gezonde voedselomgeving is een belangrijke voorwaarde voor de volksgezondheid. Voor gemeenten is het echter lastig om vast te stellen met hoeveel gezond en ongezond aanbod inwoners dagelijks in aanraking komen. De Voedseldrukmonitor brengt met een vaste methode in kaart hoe gezond of ongezond het voedselaanbod is.

‘De overheid bepaalt niet wat jij eet, maar moet er wel voor zorgen dat er in jouw buurt voldoende gezond eten te krijgen is. Anders is er sprake van een vervuilde voedselomgeving’, zegt hoogleraar Gezondheidsrecht Anniek de Ruijter, een van de onderzoekers. Met een vervuilde voedselomgeving bedoelen de onderzoekers een omgeving waarin inwoners relatief veel worden blootgesteld aan ongezonde voedselverkooppunten.

Amsterdam bereidt een proefproces voor

De gemeente Amsterdam wil laten toetsen of zij nieuwe eetgelegenheden kan weren vanwege het ongezonde voedselaanbod. De gemeente wil in een proef de vergunning voor een eetplek met een ongezonde menukaart weigeren omdat er in de buurt al te veel ongezond eten wordt aangeboden. In een proefproces moet vervolgens blijken of die weigering juridisch standhoudt.

De gemeente Amsterdam heeft eerder al samen met juristen onderzocht welke mogelijkheden de huidige wetgeving biedt. Zo moet een horecagelegenheid de juiste vergunning hebben en mag de zaak geen directe negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid en de leefomgeving. Als een aanvraag niet voldoet aan de geldende regels, kan de gemeente de vergunning weigeren. ‘Bijvoorbeeld als een fastfoodrestaurant te grote stankoverlast veroorzaakt voor de buurt’, zegt Veerle van Waarde, universitair docent bestuursrecht en coauteur van de Voedseldrukmonitor, in Het Parool.

Of de rechter de gemeente Amsterdam gelijk geeft, is nog onzeker. De uitkomst van de zaak kan duidelijkheid bieden aan gemeenten in heel Nederland.